การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานเชียงใหม่ ร่วมกับเทศบาลตำบลลวงเหนือ เทศบาลตำบลป่าเมี่ยง อำเภอดอยสะเก็ด และสมาคมไตลื้อแห่งประเทศไทย จัดงาน สืบสานวัฒนธรรมไตลื้อ ครั้งที่รวมชนไตลื้อทั้งภาคเหนือและสิบสองปันนา
เมื่อวันที่3 เมษายน 2559 ณ วัดศรีมุงเมือง (ลวงเหนือ) อ.ดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ นายบุญเลิศ บูรณุปกรณ์ นายกองค์การบริหารจังหวัดเชียงใหม่ เป็นประธานงานสืบสานวัฒนธรรมไตลื้อ ครั้งที่17 ร่วมด้วย นายวิสูตร บัวชุม ผู้อำนวยการ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานเชียงใหม่ และเทศบาลตำบลลวงเหนือ เทศบาลตำบลป่าเมี่ยง อำเภอดอยสะเก็ด และสมาคมไตลื้อแห่งประเทศไทย สาขาเชียงใหม่ ซึ่งงานจัดระหว่างวันที่2-3 เมษายน 2559 ภายในงานมีกิจกรรมที่แสดงถึงวัฒนธรรม และวิถีชีวิตของชาวไตลื้อมากมาย อาทิ การแสดงนิทรรศการและการแสดงวิถีชีวิตไตลื้อลวงเหนือ การเสวนาไตลื้อ กาดมั่วคัวลือ โฟลค์ซองของกำลื้อ นอกจากนั้นยังมีขบวนแห่วิถีชีวิตภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่นของกลุ่มชาติพันธ์ชาวไตลื้อ ไตเขิน ไตยองอีกด้วย

สำหรับงานสืบสานวัฒนธรรมไตลื้อ ครั้งที่17มีชาวไตลื้อจากหลากหลายพื้นที่มาร่วมงาน ไม่เพียงแค่จังหวัดเชียงใหม่เท่านั้น ยังมีจากจังหวัด พะเยา น่าน เชียงราย มาร่วมกันเดินขบวนเพื่อเป็นการสืบสานวัฒนธรรมไตลื้อ และให้รู้จักชาวไตลื้อมากยิ่งขึ้น

ไทลื้อ หรือ คนลื้อ เป็นชาวไทยกลุ่มหนึ่ง มีถิ่นฐานเดิมอยู่ในแถบสิบสองปันนาของจีน มีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นคือการใช้ภาษาลื้อ และยังมีวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์อื่นๆ เช่น การแต่งกาย ศิลปะและประเพณีต่าง ๆเดิมชาวลื้อ หรือไทลื้อ มีถิ่นที่อยู่บริเวณ เมืองลื้อหลวง จีนเรียกว่า “ลือแจง” ต่อมาได้เคลื่อนย้ายลงมาอยู่บริเวณเมืองหนองแส หรือที่เรียกว่าคุนหมิงในปัจจุบัน แล้วย้ายลงมาสู่ลุ่มน้ำน้ำโขง สิบสองปันนาปัจจุบัน ประมาณศตวรรษที่ 12 จึงเกิดมีวีรบุรุษชาวไทลื้อชื่อ เจ้าเจื๋องหาญ ได้รวบรวมหัวเมืองต่าง ๆ ในสิบสองปันนาปัจจุบันตั้งเป็นอาณาจักรแจ่ลื้อ (เซอลี่) โดยได้ตั้งศูนย์อำนาจการปกครองเอาไว้ที่หอคำเชียงรุ่ง นาน 790 ปี ต่อมาถึงสมัยเจ้าอิ่นเมือง ครองราชต่อมาในปี ค.ศ. 1579-1583 (พ.ศ. 2122-2126) ได้แบ่งเขตการปกครองเป็นสิบสองหัวเมือง แต่ละหัวเมืองให้มีที่ทำนา 1,000 หาบข้าว (เชื้อพันธุ์ข้าว) ต่อนาหนึ่งที่/หนึ่งหัวเมือง จึงเป็นที่มาจนถึงปัจจุบันเมืองสิบสองปันนาได้แบ่งเขตการปกครองเอาไว้ในอดีตดังนี้ (ที่มาของคำว่า สิบสองพันนา อ่านออกเสียงเป็น “สิบสองปันนา”)

ชาวไทลื้ออาศัยอยู่สองฝั่งแม่น้ำโขง คือ ด้านตะวันออกและตะวันตกของแม่น้ำ มีเมืองต่างๆ ดังนี้ภาษาไทลื้อ ได้กล่าวไว้ว่า ห้าเมิงตะวันตก หกเมิงตะวันออก รวมเจียงฮุ่ง (เชียงรุ่ง) เป็น 12 ปันนา และทั้ง 12 ปันนานั้น ประกอบด้วยเมืองใหญ่น้อยต่างๆ เช่น
ฝั่งตะวันตก : เชียงรุ่ง, เมืองฮำ, เมืองแช่, เมืองลู, เมืองออง, เมืองลวง, เมืองหุน, เมืองพาน, เมืองเชียงเจิง, เมืองฮาย, เมืองเชียงลอ และเมืองมาง
ฝั่งตะวันออก : เมืองล้า, เมืองบาน, เมืองแวน, เมืองฮิง, เมืองปาง, เมืองลา, เมืองวัง, เมืองพง, เมืองหย่วน, เมืองมาง และเมืองเชียงทอง
การขยายตัวของชาวไทลื้อสมัยรัชกาลที่ 24 เจ้าอินเมืองได้เข้าตีเมืองแถน เชียงตุง เชียงแสน และล้านช้าง กอบกู้บ้านเมืองให้เป็นปึกแผ่น พร้อมทั้งตั้งหัวเมืองไทลื้อเป็นสิบสองเขต เรียกว่า สิบสองปันนา
และในยุคนี้ได้มีการอพยพชาวไทลื้อบางส่วนเพื่อไปตั้งบ้านเรือนปกครองหัวเมืองประเทศราชเหล่านั้น จึงทำให้เกิดการกระจายตัวของชาวไทลื้อ ในลุ่มน้ำโขงตอนกลาง (รัฐฉานปัจจุบัน) อันประกอบด้วยเมืองยู้ เมืองยอง เมืองหลวย เมืองเชียงแขง เมืองเชียงลาบ เมืองเลน เมืองพะยาก เมืองไฮ เมืองโก และเมืองเชียงทอง (ล้านช้าง) เมืองแถน(เดียนเบียนฟู) ซึ่งบางเมืองในแถบนี้เป็นถิ่นที่อยู่ของชาวไทลื้ออยู่แล้ว เช่น อาณาจักรเชียงแขง ซึ่งประกอบด้วย เมืองเชียงแขง เมืองยู้ เมืองหลวย เมืองเชียงกก เมืองเชียงลาบ เมืองกลาง เมืองลอง เมืองอาน เมืองพูเลา เมืองเชียงดาว เมืองสิง เป็นต้น
ชาวไทลื้อบางส่วนได้อพยพหรือถูกกวาดต้อน ออกจากเมืองเหล่านี้เมื่อประมาณหนึ่งร้อยถึงสองร้อยปีที่ผ่านมา แล้วลงมาตั้งถิ่นฐานใหม่ในประเทศตอนล่าง เช่น พม่า, ลาว และไทย

ความเป็นมาของคนไทลื้อบ้านเมืองลวงเหนือนั้น มีเล่าขานสืบต่อกันมาจากบรรพบุรุษจวบจนถึงรุ่นลูกหลานหลายชั่วอายุคนว่า บรรพบุรุษของเราได้อพยพลี้หนีภัยสงครามมาจากสิบสองปันนา ทำให้คนในหมู่บ้านมีความเชื่อตามนั้น เพราะจากหลักฐานที่เสื้อบ้านหรือใจกลางบ้าน ได้จารึกชื่อ วัน เดือน ปี ที่สร้างหมู่บ้านไว้ที่ฐานของเสื้อบ้านว่า “ สร้างบ้านเมื่อ วันเสาร์ ที่ 3 เมษายน พ.ศ.1932 ” และที่สำคัญยังมีเหตุการณ์ในตำนานของวัดศรีมุงเมือง ที่ได้ขึ้นในสมัยของพระเจ้าสามฝั่งแกน กษัตริย์ล้านนา องค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์มังราย ซึ่งพระองค์ทรงประสูติ ณ ที่พันนาฝั่งแกน ( บริเวณวัดลวงเหนือในปัจจุบัน )
ทั้งนี้สืบเนื่องมาจากพระบิดา คือพระเจ้าแสนเมืองมา ได้เสด็จกลับจากแคว้นสิบสองปันนา ผ่านมาถึงพันนาฝั่งแกนพร้อมกับพระชายาซึ่งทรงพระครรภ์แก่ และในที่สุดพระนางได้ประสูติพระโอรส ณ ที่ดังกล่าว จึงขนานพระนามให้พระโอรสว่า “ เจ้าสามฝั่งแกน ” ตามสถานที่ประสูติ เมื่อทรงเจริญวัยได้ครองราชย์เป็นกษัตริย์ล้านนาแทนพระบิดา พระองค์จึงทรงโปรดให้สร้างพระอารามขึ้น ณ บริเวณที่ประสูติ ใน พ.ศ.1954 ให้ชื่อว่า “ วัดพึง หรือวัดบุรฉัน ” จนต่อมาเรียกกันว่า “ วัดศรีมุงเมือง ”
และยังมีข้อสัญนิฐานว่า ในยุคสมัยของพระเจ้ากาวิละนั้น เป็นยุค “ เก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง ” พระองค์ทรงรวบรวมไพร่พลด้วยการเกลี้ยกล่อมชักชวนให้ชนพื้นเมืองทั่วไปกลับมายังถิ่นเดิมของตน ตอนสมัยเกิดสงครามมีการกวาดต้อนเอาครอบครัวผู้คนจากเมืองเล็กเมืองน้อยเข้ามาอยู่ในล้านนาแบบเทครัว อาจทำให้มีคนไทลื้อจากสิบสองปันนาตามกองทัพของพระเจ้ากาวิละมาด้วยทั้งถูกบังคับกวาดต้อน และทั้งสมัครใจมาเพื่อตามหาญาติพี่น้อง ประกอบกับต้องการหาที่ทำกินแห่งใหม่

ด้วยเหตุนี้ คนไทลื้อบ้านเมืองลวงเหนือได้มาแผ้วถางป่าตั้งรากฐานที่นี่และได้ตั้งชื่อหมู่บ้านว่า “ บ้านเมืองลวงเหนือ ” ซึ่งแต่เดิม บางคนเรียกเฉพาะว่า “ บ้านเมืองลวง ” ก็มี ทั้งนี้สันนิษฐานว่าคงตั้งชื่อตามถิ่นเดิมที่เคยอาศัยอยู่ในสิบสองปันนา เพราะจากการศึกษาและการไปเยือนดินแดนสิบสองปันนาของผู้นำหมู่บ้านในปัจจุบันนี้ ได้พบว่าในสิบสองปันนามีหมู่บ้านชื่อ “ เมืองลวง ”เป็นที่อยู่ของคนไทลื้อที่นั่นเช่นกัน
ขอบคุณภาพ
พัขรา สิงหเดช
Lek Paramaphak Saetiao





More Stories
กิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรต่อนักท่องเที่ยวมุสลิม (Muslim-Friendly Tourism)
สนง.วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่และสภาวัฒนธรรมฯหนุนภูมิปัญญาท้องถิ่นในอำเภอสันป่าตอง สู่ Soft Power
“Season of North”การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยเปิดฤดูกาลท่องเที่ยวภาคเหนือ 2568