20 พฤศจิกายน 2026

สื่อประชาสัมพันธ์กิจกรรมทั่วภาคเหนือ

ตามรอยโยนกปุระ แห่งอาณาจักรล้านนา ณ พระพุทธบาทสี่รอย

หยิบหนังสือขึ้นมาเปิดอ่านเรื่องราวเล่าขานถึงตำนานความเป็นมาของการตามหา “โยนกปุระ” ในดินแดนแห่งอาณาจักรล้านนา(เดิมเคยเป็นอาณาจักรโยนกมาก่อน) ซึ่งมีเทือกเขาอยู่ทางตอนเหนือ มีนามว่า “เวภารบรรพต”  ซึ่งเป็นหนึ่งในห้า ของรอยพระพุทธบาทสำคัญที่ถูกจารึกไว้ในพระไตรปิฎก โดยพระบาทสี่รอยที่เก่าแก่แห่งนี้ ไม่เหมือนกับที่อื่นใด เพราะมีรอยพระพุทธบาทมากถึง 4 รอย และรอยที่ 5 ซึ่งจะปรากฏขึ้นในอนาคตกาลข้างหน้า ในยุคของพระศรีอาริยเมตไตร เราวางหนังสือลงด้วยหัวใจที่พองโต ตื่นเต้นกับการเดินทางในวันรุ่งขึ้นของเรา ที่บังเอิญได้มีโอกาสไปเยือนยังสถานที่แห่งนี้  การท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ของเราจึงเริ่มต้นขึ้น

การเดินทางไปเยือนยัง พระพุทธบาทสี่รอยในอดีตต้องอาศัยซึ่งแรงศรัทธาเป็นอย่างมาก เนื่องมาจากเส้นทางเป็นภูเขาสูงชัน ต้องใช้เวลาในการเดินป่าฝ่าดง ผ่านลำห้วย และผ่านสิงห์สาราสัตว์น้อยใหญ่มากมาย รอยพระพุทธบาทในอดีตถูกประทับไว้บนหินก้อนใหญ่ เป็นรอยฝ่าเท้าขนาดน้อยใหญ่ลดหลั่นกันลงมา มีจำนวนมากถึง 4 รอย  ซึ่งการขึ้นไปกราบสักการะในแต่ละครั้ง ต้องปีนบันไดไม้ไผ่และอนุญาตให้เพียงเฉพาะเพศชายเท่านั้น แต่พระยาธรรมช้างเผือก (เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ในอดีต) ซึ่งมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ได้เดินทางมากราบไหว้สักการะพระพุทธบาทสี่รอยนี้ จึงได้ทำการสร้างวิหารชั่วคราว ครอบรอยพระพุทธบาทไว้ เพื่อให้ทั้งชายหญิงสามารถขึ้นไปกราบสักการะได้อย่างเท่าเทียมกัน  ต่อมานักบุญแห่งล้านนา ครูบาศรีวิชัยได้ทำการบูรณะขึ้นใหม่ โดยสร้างวิหารครอบรอยพระพุทธบาทไว้อย่างถาวร เพื่อให้สาธุชนรุ่นหลัง ได้สักการะสืบต่อมาจวบจนถึงปัจจุบัน

ตามตำนานเล่าขานถึงการตามหารอยพระพุทธบาทเก่าแก่ ที่ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎกซึ่งเชื่อมต่อเข้ากับตำนานพระบาทรังรุ้ง ซึ่งถูกจารึกไว้ในใบลานของวัดศิริชัยนิมิต อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ ในตำนานพระบาทรังรุ้งกล่าวว่า ได้มีพระมหาสามีเจ้าองค์หนึ่ง ได้นำตำนานพระบาทรังรุ้งนี้มาจากลังกาทวีป กล่าวถึงภูเขาลูกหนึ่งชื่อรังรุ้ง อยู่ในเมืองแพร ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ห่างจากเมืองโกสัมพี 1 โยชน์ ในอดีตมีพระพุทธเจ้า 3 องค์ ได้มาประทับรอยพระบาทไว้ ณ ยอดเขารังรุ้งแห่งนี้ ต่อมาเมื่อพระพุทธเจ้าโคตมะได้เสร็จมาเยือน ก็ได้ประทับไว้เป็นรอยที่ 4 โดยรอยพระพุทธบาทนี้จะยังคงอยู่จวบจนถึงยุคพระศรีอาริยเมตไตย จะเสด็จมาประทับเป็นรอยที่ 5 ทับรอยทั้ง 4 ให้หลอมรวมเป็นรอยเดียว จากนั้นจึงหมดยุคของศาสนาในกัลป์นี้ และตำนานยังกล่าวต่ออีกว่า ใต้ฐานพระพุทธบาทสี่รอยนี้มีถ้ำซึ่งเก็บรักษาสมบัติอันมีค่า ซึ่งถ้ำจะถูกเปิดออกอีกครั้งในยุคของพระศรีอารย์

การปรากฏขึ้นของตำนานพระบาทรังรุ้ง กล่าวว่าเมื่อพระพุทธเจ้าได้ประทับรอยพระบาทที่ 4  ได้ตั้งอธิษฐานจิตว่า เมื่อนิพพานไปแล้วนั้น ให้เทวดาทั้งหลายได้นำพระธาตุมาบรรจุไว้ที่รอยพระพุทธบาทนี้ หลังจากที่ได้นิพพานไปแล้วได้ถึง 2,000 ปี รอยพระพุทธบาทแห่งนี้จึงจะปรากฏ เพื่อให้สาธุชนและเทวดาทั้งหลายได้มากราบไหว้สักการะบูชา เมื่อกาลเวลาเดินมาทางมาถึง 2,000 ปี เหล่าเทวดาต้องการให้พระพุทธบาทสี่รอยนี้ปรากฎแก่คนทั้งหลาย ตามที่พระองค์ได้ทรงอธิษฐานไว้ จึงได้แปลงกายเป็นรุ้ง(เหยี่ยว)ตัวใหญ่ บินลงมาจากภูเขาเวภารบรรพต ซึ่งเป็นที่ตั้งของพระบาทสี่รอยในปัจจุบัน ไปจับลูกไก่ของชาวบ้าน(พรานป่า) ที่อยู่อาศัยบริเวณเชิงเขา(สันนิษฐานว่าบริเวณนี้น่าจะเป็นที่อยู่อาศัยของชนเผ่าลัวะดั้งเดิม) แล้วบินกลับขึ้นสู่ยอดเขา

เมื่อพรานป่าเห็นดังนั้นจึงตามขึ้นไป แต่ก็ไม่เห็นรุ้งตัวนั้นอีก เห็นแต่รอยพระพุทธบาทสี่รอย ซึ่งถูกประทับไว้บนหินก้อนใหญ่ซึ่งถูกปกคลุมไปด้วยต้นไม้และเถาวัลย์ เมื่อเห็นดังนั้นพรานป่าจึงได้กราบสักการะบูชา จากนั้นจึงได้กลับลงมาจากเขา พร้อมกับเล่าขานให้แก่ชาวบ้านทั้งหลายได้ทราบและได้เดินทางขึ้นไปสักการะนับจากนั้นเป็นต้นมา และได้เรียกขานพระพุทธบาทนั้นว่า “พระบาทรังรุ้ง(รังเหยี่ยว)

การเดินทางในอดีตนับได้ว่าลำบากไม่น้อย เมื่อเทียบกับปัจจุบันในการเดินทางของเราที่แสนจะสะดวกสบาย แม้การเดินทางโดยรถยนต์จะขับไปตามไหล่เขาอันสูงชัน และเหมือนสถานที่แห่งนี้จะถูกปกคลุมไปด้วยเมฆหมอกตลอดทั้งปี เพราะสองข้างทางเต็มไปด้วยต้นไม้สูงทึบ ต้นเฟิร์นและมอส มีให้เห็นตามรายทาง ยิ่งชวนทำให้เราอดที่จะตื่นเต้นและอยากที่จะเห็นสถานที่แห่งนี้ นั่งมองวิวทิวทัศน์สองข้างทาง ซึ่งผ่านหมู่บ้านหลายหมู่บ้าน ได้เห็นการปลูกต้นพลับที่ปลูกกันริมถนน และมีพืชผลจากชาวบ้านวางขายบนเพิงเล็กๆ ก็ทำให้เราสดชื่นได้ไม่น้อย

จากปากทางเข้า เดินทางต่ออีกระยะทางประมาณ 20 กว่ากิโล ใช้เวลาเดินทางประมาณ 1 ชั่วโมงครึ่งเราก็ถึงยังปากทางเข้าวัดพระบาทสี่รอย ประตูทางเข้าวัดมีสิงห์ตัวใหญ่ ตั้งเด่นเป็นสง่าเฝ้าปากทางเข้าแต่การก่อสร้างยังไม่แล้วเสร็จ ขับรถเข้ามายังด้านในบริเวณที่จอดรถด้านหน้า เราจะเห็นบ่อน้ำโบราณตั้งอยู่บริเวณนี้ จอดรถยังด้านหน้า ซึ่งมีที่จอดรถกว้างขวาง เดินเข้าผ่านบันไดพญานาคขึ้นไป จะพบกับทางเดินแยกไปกราบนมัสการยังพระบาทสี่รอย ในอดีตกล่าวกันอีกว่า สำหรับผู้ที่มากราบไหว้พระบาทสี่รอยนี้ ต้องเป็นผู้ที่มีจิตบริสุทธิ์เท่านั้น ไม่เช่นนั้นกลับลงจากเขาไป จะมีเหตุให้ต้องพบกับความวิบัตินี่เป็นอีกหนึ่งเหตุให้ช่วงเวลาหนึ่งที่นี่แทบจะร้างผู้คน ชาวบ้านไม่กล้าที่จะมากราบสักการะ เนื่องจากกลัวว่าตนเองจะไม่สามารถถือศีล5 ทำจิตให้บริสุทธิ์ได้ ในอดีตบริเวณติดกับรอยพระพุทธบาทมีลำห้วยไหลผ่าน แต่ปัจจุบันจากที่เราเห็น มีเพียงลำน้ำเล็กๆไหลผ่านเท่านั้น ห่างจากจุดพระบาทสี่รอยมาไกลพอสมควร

ไม่ใช่มีเพียงแค่เราเท่านั้นที่มีแรงศรัทธาอยากที่จะมากราบไหว้รอยพระพุทธบาทแห่งนี้ เพราะในอดีตสมเด็จพระนเรศวรมหาราชยามเมื่อทรงยกทัพไปตียังเมืองหาง เมื่อรู้ถึงการมีอยู่ของรอยพระพุทธบาทนี้ ก็ได้เดินทางมานมัสการ โดยทรงเปลื้องเครื่องทรง ทั้งสังวาลและภูษา แล้วทรงถวายไว้ในรอยพระพุทธบาท รวมถึงข้าวตอกดอกไม้ ธูปเทียนและจัดงานสมโภชถึงเจ็ดราตรี นอกจากนี้แล้วยังมี พระยาเม็งราย(กษัตริย์แห่งล้านนาในอดีต)พระชายา พร้อมด้วยบริวาร ก็ได้เดินทางมากราบสักการะยังพระบาทสี่รอยแห่งนี้ และยังมีพระราชชายาเจ้าดารารัศมี(พระราชชายาในสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่5) ก็ได้เดินทางมากราบนมัสการพร้อมสร้างวิหารหนึ่งหลัง เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา โดยปัจจุบันได้บูรณะปฎิสังขรณ์ใหม่ทั้งหลัง คงเหลือแต่ผนังวิหาร พื้นวิหาร และแท่นพระ ซึ่งยังคงเป็นของเดิมอยู่

การมาเยือนวัดพระบาทสี่รอยของเราในครั้งนี้ นอกจากจะได้กราบไหว้สักการะรอยพระพุทธบาทแล้ว ยังได้เหมือนติดตามย้อนรอยประวัติศาสตร์อีกด้วย สำหรับนักท่องเที่ยวและผู้ที่เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา เราขอแนะนำว่าควรมายังที่นี่ค่ะ สักครั้งหนึ่งในชีวิต….

คู่มือแนะนำเล็กๆ

  • ควรแต่งกายสุภาพเรียบร้อย ในการมาเยี่ยมชมและกราบสักการะขอพร
  • กิจกรรมพิเศษที่เราสามารถร่วมทำกับกลุ่มชาวบ้าน การทำหมอนใบชา(จิ๋ว)แบบแฮนด์เมด ฝีมือของเราเอง โดยสามารถติดต่อสอบถามได้จากร้านค้าภายในบริเวณวัดค่ะ
  • ด้านหน้าของวัดมีร้านกาแฟให้บริการนักท่องเที่ยวด้วยค่ะ
  • เส้นทางแยกระหว่างที่เราจะเลี้ยวมาพระบาทสี่รอย เราสามารถแวะวัดเมืองก๊ะ กราบอนุสาวรีย์ขุนหลวงวิลังคะ ได้ค่ะ

การเดินทางไปยังพระบาทสี่รอย

วัดพระบาทสี่รอย ตั้งอยู่ที่ ต.สะลวง อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ ติดต่อสอบถาม 093-3792578 ในกรณีที่นำรถไปเอง ควรเป็นรถที่มีสภาพที่ดีพอสมควร เนื่องจากถนนเป็นดินลูกรังและภูเขาสูงชันและคับแคบบางช่วง โดยใช้เส้นทาง เชียงใหม่-แม่ริม ขับไปยังที่ทำการ อบต.สะลวง บ้านสะลวงนอก ระยะทางประมาณ 11 กม. จากนั้นขับต่อยังบ้านกาดฮาว ต.สะลวง เลี้ยวซ้ายข้างวัดกาดฮาว ทางผ่านเราจะเห็นทุ่งนาและภูเขา จากนั้นขับต่อไปยังหมู่บ้านห้วยส้มสุกจนถึงบ้านเมืองก๊ะ จากนี้ให้เดินทางต่อไปอีกประมาณ 9 กม. ก็จะพบกับบ้านพระบาทสี่รอย รวมระยะทางทั้งหมด 21 กม.ใช้เวลาในการเดินทางประมาณ 1 ชม.ครึ่ง (ควรขับขี่ด้วยความระมัดระวัง เนื่องจากเส้นทางลาดชัน)

 

รีวิวโดย ปาณิสรา นฤประชา